De moord in beeld – Stadsarchief Delft
Kinderprent uit de negentiende eeuw met acht scènes uit het leven van Willem van Oranje. (TMS 74338)

Kinderprent uit de negentiende eeuw met acht scènes uit het leven van Willem van Oranje. (TMS 74338)

Het lichaam van de vermoorde Willem van Oranje wordt weggedragen; Jozef Israëls, 1854. (TMS 4309)

Het lichaam van de vermoorde Willem van Oranje wordt weggedragen; Jozef Israëls, 1854. (TMS 4309)

10 juli 2019:

De moord in beeld

De eerste politieke moord uit de Nederlandse geschiedenis vond plaats in Delft. Op 10 juli 1584 vermoordde de Fransman Balthasar Gérard in het Prinsenhof Willem van Oranje, de leider van de Opstand van de Nederlandse gewesten tegen Spanje. En zoals dat gaat met politiek, heeft een zaak altijd minstens twee kanten. De Spaanse koning Filips II kon opgelucht ademhalen: hij was verlost van degene die hij verantwoordelijk hield voor het verlies van een deel van zijn rijk. Ook veel katholieken in de Nederlanden lieten geen traan om de dood van Oranje. Al waren zij misschien blij te zijn verlost van de heerschappij van Spanje, zij hadden in het strijdgewoel wel hun kerken en kloosters moeten afstaan aan de calvinisten. Het waren naast de familieleden van de prins vooral de medestanders van de prins in de Opstand, die zijn dood betreurden. Zij verloren hun inspirator en leider en waren opeens op zichzelf aangewezen.

In 1995 schreef een historicus dat Willem van Oranje de natie geen grotere dienst had kunnen bewijzen, dan zich juist op dat moment ‘overhoop te laten schieten’. Op het slagveld leken de Spanjaarden aan de winnende hand en de eenheid in de Nederlanden was ver te zoeken. Bovendien was er bar weinig terechtgekomen van zijn streven naar vrijheid en verdraagzaamheid. Maar de kansen keerden snel en in de jonge Republiek groeide de reputatie van Oranje tot mythische proporties. Hij werd de Vader des Vaderlands, die ten koste van eigen lijf en goed de vrijheid had bevochten. Dit beeld werd nog sterker in de negentiende eeuw, toen het jonge Koninkrijk der Nederlanden onder leiding van het Oranjehuis op zoek was naar een eigen identiteit.

Vooral uit die tijd bezit het Stadsarchief Delft honderden prenten en tekeningen waarop de moord is verbeeld. Vele werden gebruikt om het vaderlands gevoel aan te wakkeren, zoals die uit de serie Nieuwe Nederlandsche Kinderprenten van Emrik & Binger, veel gebruikt in het onderwijs. Een van de meest bijzondere is wel een schets van Jozef Israëls (1824-1911), een schilder uit de Haagse School. Hij tekende het moment waarop het ontzielde lichaam van de prins wordt weggedragen van de plaats delict. Hij schreef erboven: ‘Dit is slechts eene flaauwe omtrek, laat het aan niemand zien, later zal ik er u eene in kleuren sturen.’ Of hij ooit een uitgewerkte versie heeft gemaakt, is helaas niet bekend.

Inloggen
Share
Tweet
Share