De privacy van de beul - Stadsarchief Delft
De Schoolpoort, detail uit een tekening van Isaac van Haastert, 1770 (TMS 67761)

De Schoolpoort, detail uit een tekening van Isaac van Haastert, 1770 (TMS 67761)

Pagina uit het dossier over de ongeschiktheid van de gevangenis in de Schoolpoort (Archief 1, inv.nr 842)

Pagina uit het dossier over de ongeschiktheid van de gevangenis in de Schoolpoort (Archief 1, inv.nr 842)

27 oktober 2018:

De privacy van de beul

Wie in de zestiende eeuw over de Schoolpoortbrug de stad in- of uitwandelde, moest niet gek opkijken als hij opeens gekerm of gekrijs uit de toren hoorde komen. Die werd namelijk gebruikt als gevangenis door de baljuw van Delfland en bij het verhoor van verdachten ging het er soms ruig aan toe.

De baljuw was voorzitter van het regionale gerecht dat de hoge rechtspraak uitoefende over het platteland rond Delft. De plaatselijke gerechten in Maasland, Schipluiden, Pijnacker, Nootdorp en andere dorpen in de omgeving mochten alleen overtredingen beboeten. Daders van misdrijven waarop lijfstraffen of verbanning stonden, moesten verschijnen voor het baljuwsgerecht, waarin recht werd gesproken door de zogenaamde ‘welgeboren mannen’ uit de betreffende dorpen.

Gevangenen van de baljuw werden in afwachting van hun proces opgesloten in de toren van de Schoolpoort. Die huurde hij van het Delftse stadsbestuur. In 1560 vroeg baljuw Adriaen van der Does aan de burgemeesters om een andere plek voor zijn gevangenis, omdat de Schoolpoort niet echt geschikt was. Het gebouw zat vol luizen en ander ongedierte, maar erger was de gehorigheid. Als de beul zijn werk deed en zijn slachtoffer begon te schreeuwen, kon iedereen namelijk meegenieten. Dat was vervelend voor passanten, maar ook voor de baljuw, die natuurlijk liever niet had dat anderen hoorden wat de gevangene opbiechtte. De burgemeesters onderkenden het probleem, maar waren in eerste instantie niet erg genegen om mee te werken. De baljuw zat hen namelijk dwars bij hun plannen voor het uitbaggeren van de Schie. Het Hof van Holland moest eraan te pas komen om de impasse te doorbreken. In dit vonnis uit 1571 oordeelde het dat de stad toch echt een andere gevangenis beschikbaar moest stellen aan de baljuw. De keus viel op de Waterslootsepoort, een kolossaal bouwwerk met grote torens. Dat bood kennelijk wel de vereiste privacy.

Inloggen
Share
Tweet
Share
+1