Het Duyvelsgat – Stadsarchief Delft
Tekening van de Duyvelsgatmolen, c. 1573 (TMS 119180)

Tekening van de Duyvelsgatmolen, c. 1573 (TMS 119180)

Oorkonde van hertog Filips van Bourgondiƫ waarin hij Delft toestemming geeft een molen te bouwen voor het uitslaan van water, 1450 (Archief 1, inv.nr 3499, charter 3081)

Oorkonde van hertog Filips van Bourgondiƫ waarin hij Delft toestemming geeft een molen te bouwen voor het uitslaan van water, 1450 (Archief 1, inv.nr 3499, charter 3081)

28 december 2018:

Het Duyvelsgat

Oudere Delftenaren kennen de naam Duyvelsgat nog wel: het was een barakkencomplex bij Aan ‘t Verlaat, bestemd voor de huisvesting van studenten. Het werd in 1949 neergezet als tijdelijke oplossing voor de hoge woningnood na de Tweede Wereldoorlog, maar bleef uiteindelijk staan tot 1972.

De naam Duyvelsgat verwijst naar een molen op de stadswal, aan het einde van de Geerweg. Hij stond er al in 1445 en diende voor de waterverversing in de stad. Normaliter werden de grachten doorgespoeld door water dat vanuit de Vliet zuidwaarts naar de Schie stroomde. Dit was van groot belang voor de brouwers. Die waren vooral gevestigd aan het Noordeinde en de Oude Delft, of parallel daaraan aan de Nieuwe Delft, de gracht langs de Voorstraat, Hippolytusbuurt, Wijnhaven en Koornmarkt. Als er onvoldoende water via de Vliet werd aangevoerd, kon het inmalen vanuit de Nootdorpse vaart soelaas bieden.

Maar dat water kon met dammen en verlaten ook worden omgeleid om alleen de oostelijke grachten te verversen. Die hadden een apart watersysteem, omdat er vervuilende bedrijven waren gevestigd, zoals lakenververs en -vollers (denk aan Verwersdijk en Voldersgracht), leerlooiers en perkamentmakers. Het water dat aan de Geerweg uit de singelgracht werd binnengemalen, kon via de Verwersdijk, de Nieuwe Langendijk (toen nog een gracht) en het Oosteinde de stad uit worden geleid, met medeneming van alle viezigheid. Al spoedig bleek de theorie mooier dan de praktijk: de molen veroorzaakte niet altijd voldoende stroming. In 1450 vroeg en kreeg Delft toestemming van hertog Filips van Bourgondië om een tweede molen te bouwen, aan het einde van de Nieuwe Langendijk. Die moest water uitslaan als de molen aan de Geerweg water binnenmaalde, zodat er voldoende circulatie ontstond.

De naam Duyvelsgat heeft vermoedelijk te maken met de doorgang voor bootjes tussen de singelgracht en de Geerweg. Als de molen maalde, stond daar uiteraard een sterke stroming, die het lastig maakte om koers te houden. De commissie voor de straatnaamgeving heeft in de jaren negentig herhaalde pogingen gedaan om de fraaie historische naam Duyvelsgat weer een plaats te geven in het nieuwe wijkje ten noorden van de Tweemolentjeskade. De projectontwikkelaar vreesde echter dat potentiële kopers van de huizen door zo’n naam zouden worden afgeschrikt. Daarom werd gekozen voor Stil Gezicht, de naam van een voormalige veenplas in die buurt.

Inloggen
Share
Tweet
Share