Lotnummer – Stadsarchief Delft
Lotnummer van G.M. Wiltens voor de Nationale Militie (Archief 598, inv.nr 1038)

Lotnummer van G.M. Wiltens voor de Nationale Militie (Archief 598, inv.nr 1038)

Bevelschrift voor G.M. Wiltens van de Nationale Militie (Archief 598, inv.nr 1038)

Bevelschrift voor G.M. Wiltens van de Nationale Militie (Archief 598, inv.nr 1038)

27 februari 2019:

Lotnummer

‘Lang vijf voet, twee duym, drie streeken.’ De oude lengtematen op dit lotnummer variëren per regio. Een voet staat over het algemeen voor een goede dertig centimeter, een duim voor 2,5 centimeter en een streek voor een millimeter. Het geheel komt uit op minstens 1,55 meter. Net lang genoeg.

Lotnummer 438 is van de Delftse katholieke jongeman Gerardus Matthias Wiltens. Hij trok het in februari 1816 bij de loting voor de Nationale Militie, een toen relatief nieuw fenomeen. Napoleon had de dienstplicht in 1811 onder protest ingevoerd om voldoende soldaten te kunnen rekruteren voor zijn oorlogsplannen. Toen de Fransen vertrokken waren, nam het kersverse koninkrijk het idee over. De eerste Militiewet was sinds 1815 van kracht. Een jaar later werd Gerardus achttien jaar en kwam hij voor loting in aanmerking. De dienstplicht gold namelijk niet voor alle jongemannen: alleen voor degenen die ingeloot werden.

Gerardus moest zich op 27 februari om acht uur ’s morgens in de Oude Kerk melden. Daar trok hij dit nummer waarmee hij werd ingeloot. De keuring vond daarna plaats. Mannen moesten minstens 1,55 meter groot zijn en mochten geen lichamelijke gebreken hebben. Gerardus was net lang genoeg. Of niet kort genoeg, het is maar hoe je het bekijkt. Vermoedelijk accepteerde Gerardus gewoon zijn lot en begon hij braaf aan vijf jaar (!) diensttijd. Wie niet in dienst wilde, kon een bezwaarschrift sturen. Er zijn boeken vol van deze verzoeken bewaard gebleven, maar Gerardus kwam daar niet in voor. Een andere ontsnappingsmogelijkheid was het inhuren van een remplaçant, ofwel vervanger. Rijke leeftijdsgenoten wisten zo onder hun dienstplicht uit te komen, een mogelijkheid die in 1898 werd afgeschaft.

Gerardus behoorde tot een van de eerste lichtingen, er zouden er nog vele volgen. De Militiewet bleef tot 1922 van kracht en werd toen ingewisseld voor de Dienstplichtwet. De administratie van duizenden jongemannen bij de Nationale Militie biedt een ongekende hoeveelheid informatie over de aankomende soldaten van weleer. Over het al dan niet ingeloot worden, over hun bereidwilligheid om in dienst te gaan en ook nog eens over hun lengte. Er zijn weinig andere bronnen die zulke privacygevoelige zaken prijsgeven.

Inloggen
Share
Tweet
Share