Luchtkasteel – Stadsarchief Delft
Ontwerp voor de voorgevel van het Tuchthuis, c. 1665 (TMS-nummer 644497)

Ontwerp voor de voorgevel van het Tuchthuis, c. 1665 (TMS-nummer 644497)

Tekening van het Tuchthuis, toegeschreven aan Abraham Rademaker, 18e eeuw (TMS 71467)

Tekening van het Tuchthuis, toegeschreven aan Abraham Rademaker, 18e eeuw (TMS 71467)

10 januari 2019:

Luchtkasteel

Als de in 1665 gemaakte plannen door waren gegaan, was aan de Geerweg een tuchthuis verrezen met deze kapitale voorgevel. Of zelfs een hogere, want er lagen nog grootsere ontwerpen klaar. Maar het heeft niet zo mogen zijn: dit tuchthuis bleef een luchtkasteel. Wat ging er mis?

Ook in de zogenaamde Gouden Eeuw waren er mensen die buiten de boot vielen en ook toen was het niet gemakkelijk om weer aan boord te klimmen. Wie zich eenmaal schuldig had gemaakt aan bedelarij of diefstal, hoefde niet te rekenen op medelijden. Voor dergelijke ‘onmaatschappelijken’ werden overal in Holland tuchthuizen gebouwd, waar zij vele jaren en soms zelfs levenslang werden opgesloten. Met hard werken moesten zij hun eigen onderhoudskosten verdienen.

Het Delftse stadsbestuur sloot in 1664 een overeenkomst met het Hoogheemraadschap van Delfland om samen een tuchthuis te bouwen. Daar zouden dan niet alleen Delftse wetsovertreders worden opgesloten, maar ook mensen die de keuren van Delfland overtraden. Dat moest toch wel voldoende gevangen opleveren om een financieel gezonde exploitatie mogelijk te maken. Er werden fraaie ontwerpen gemaakt voor het tehuis, met de wapens van Delft én Delfland in de gevel. Daartussen zou een groot reliëf komen dat liet zien waarmee de gestraften aan het werk werden gezet: mannen met het raspen van brazielhout waaruit rode verf werd gewonnen, vrouwen met spinnen.

Helaas voor Delft: de bestuurders van Delfland haakten op het laatste moment af, vermoedelijk om financiële redenen. In 1677 stichtte de stad op eigen kracht alsnog een tuchthuis, maar voor ambitieuze nieuwbouw ontbraken de fondsen. Het huis werd gevestigd in reeds lang bestaande gebouwen van het voormalige Sint-Annaklooster, toegankelijk via een poortje aan de Geerweg. Geen kapitale gevel dus, maar een reliëf kwam er wel, met een heel bescheiden stadswapentje erboven.

Inloggen
Share
Tweet
Share