Mevrouw Van Oldenbarnevelt – Stadsarchief Delft
Portret van Maria van Utrecht; gravure 1771 naar schilderij van Michiel van Mierevelt (TMS 78023)

Portret van Maria van Utrecht; gravure 1771 naar schilderij van Michiel van Mierevelt (TMS 78023)

Onthoofding van Johan van Oldenbarnevelt in 1619; gravure van Jan Luyken, circa 1690 (TMS 4315)

Onthoofding van Johan van Oldenbarnevelt in 1619; gravure van Jan Luyken, circa 1690 (TMS 4315)

18 december 2018:

Mevrouw Van Oldenbarnevelt

Iedereen – nou ja, bijna iedereen – kent het verhaal over de onthoofding van Johan van Oldenbarnevelt in 1619. Maar hoeveel mensen zouden weten dat hij een deel van zijn leven in Delft woonde en dat zijn vrouw hiervandaan kwam?

Johan werd in 1547 geboren in Amersfoort. Na zijn rechtenstudie aan diverse Europese universiteiten werd hij advocaat bij het Hof van Holland. Tijdens de Opstand, in 1572, verhuisden de regeringsorganen van Den Haag naar het veiliger geachte Delft en Johan verhuisde mee. Hij maakte hier kennis met Maria, de buitenechtelijke dochter van de in 1569 overleden Magdalena van Utrecht. Zij deed de huishouding bij haar ongehuwde maar zeer vermogende ooms Jacob en Paulus. Vooral Jacob was een man van aanzien: hij was veertigraad en schepen van Delft en dijkgraaf van Delfland. Hij voedde Maria op als zijn eigen dochter, wat uiteraard leidde tot speculaties dat hij haar vader was. Een Vlaardingse schuitevoerder nam het vaderschap op zich – al dan niet terecht – zodat Maria kon worden gelegitimeerd. Zodoende kon zij in 1575 trouwen met Johan van Oldenbarnevelt en erven van de in hetzelfde jaar overleden oom Jacob. Johan trok na het huwelijk in bij Maria en oom Paulus aan de Oude Delft, vlakbij het Bagijnhof.

In 1576 werd Johan pensionaris van Rotterdam. Uit hoofde van die functie nam hij deel aan vergaderingen van de Staten van Holland. Hij groeide uit tot vertrouweling van Willem van Oranje. Toen die in 1584 werd vermoord, was Johan een van degenen die ervoor zorgden dat de nog jonge prins Maurits als opvolger kon worden aangewezen. Hijzelf werd in 1586 benoemd tot landsadvocaat en raadpensionaris van de Staten van Holland. Dat betekende een verhuizing voor Johan en Maria van Rotterdam naar Den Haag.

Oldenbarnevelt en Maurits zorgden er samen voor dat de Republiek zich ontwikkelde tot een zelfstandige mogendheid, maar de verhouding tussen hen verslechterde zienderogen. In 1619 vond de finale afrekening plaats. Oldenbarnevelt werd onthoofd en Maria bleef achter als weduwe. Dankzij haar had Johan de beschikking gekregen over het vermogen van de familie Van Utrecht, inclusief de titels heer van De Tempel, Groeneveld en Stormpolder. Zij was dan wel mevrouw Van Oldenbarnevelt, maar misschien kun je met evenveel recht zeggen dat hij meneer Van Utrecht was.

Inloggen
Share
Tweet
Share
+1